Εκπαιδευτικό «σύστημα » Montessori

Posted: Μαΐου 13, 2018 in Χωρίς κατηγορία

Του Θοδωρή Βουρεκά

Α. Το θεωρητικό πλαίσιο

Οι θεωρητικές βάσεις των παιδαγωγικών αντιλήψεων της M. Montessori είναι εξαιρετικά προβληματικές. Συγκεκριμένα, το θεωρητικό αυτό πλαίσιο χαρακτηρίζεται:

Πρώτον, από βιολογισμό. Το παιδί, σύμφωνα με τη Montessori, είναι βιολογικά μία απολύτως προκαθορισμένη προσωπικότητα. «Κάθε παιδί διαθέτει ένα έμφυτο σχέδιο δόμησης της προσωπικότητάς του και προγραμματισμένες για την ανάπτυξή του κατευθυντήριες γραμμές.» Επομένως, κύριος σκοπός της εκπαίδευσης και της αγωγής, θα πρέπει, σύμφωνα με τη Montessori, να είναι η πραγμάτωση αυτού του ενυπάρχοντος σχεδίου. Προφανώς, πρόκειται για προσέγγιση που βρίσκεται πλέον σε ευθεία αντίθεση με τα πορίσματα της σύγχρονης βιολογίας και γενετικής.

Δεύτερον, από θρησκευτικό επικαθορισμό. «Στο ενυπάρχον σχέδιο ανάπτυξης του παιδιού, ανακαλύπτουμε το πνεύμα και τη σοφία του Θεού, που ενεργεί μέσα στο παιδί. (…) Οι νόμοι ανάπτυξης του παιδιού έχουν θεία προέλευση και είναι προϋπόθεση για την αρμονική κοσμική τάξη, που κι αυτή έχει θεία προέλευση.»

Τρίτον, από παιδαγωγισμό. Οι θεωρητικές παιδαγωγικές βάσεις του συστήματος Montessori, καθώς και οι ενδιαφέρουσες παρόλα αυτά παιδαγωγικές και διδακτικές πρακτικές του, αγνοούν τα όρια, τις δεσμέυσεις και τελικά τις κατευθύνσεις που επιβάλλει το κοινωνικό και οικονομικό περιβάλλον και ειδικότερα ο κοινωνικός καταμερισμός εργασίας που αντιστοιχεί σε αυτόν.

Αξίζει να αναφερθεί στο σημείο αυτό ότι πολλοί παιδαγωγικοί αναλυτές συγκλίνουν στο συμπέρασμα πως η παιδαγωγική σκέψη της Montessori είναι περισσότερο μια ανθρωπολογική θεώρηση, μια φιλοσοφία αγωγής, παρά μια επιστημονική θεωρία.

Β. Η παιδαγωγική και διδακτική πρακτική

Εμφανίζεται όμως εδώ ένα παράδοξο. Η κεντρική ιδέα στο θεωρητικό πλαίσιο της Montessori για την ύπαρξη ενός σχεδίου δόμησης, που ενυπάρχει εγγεγραμμένο σε κάθε παιδί, συνεπάγεται την αναγκαιότητα της απελευθέρωσης της λανθάνουσας προσωπικότητάς του και της μη παρεκτροπής της. Αυτή ακριβώς η αναγκαιότητα είναι που οδήγησε, ανεξάρτητα από την έλλειψη επιστημονικής θεωρητικής τεκμηρίωσης, σε μια σειρά ενδιαφέρουσες θετικές παιδαγωγικές και διδακτικές πρακτικές. Μπορούμε να σταχυολογήσουμε κάποιες από αυτές τις βασικές όψεις των παιδαγωγικών πρακτικών του συστήματος Montessori. Είναι πρακτικές, που κατά τη γνώμη μου, μπορούν να ενταχθούν σε ένα πλαίσιο αντικαπιταλιστικής παιδαγωγικής κι εκπαιδευτικής αντίληψης, όπως είναι π.χ. το πλαίσιο του Ενιαίου 12χρονου Σχολείου.

Τέτοιες όψεις είναι ενδεικτικά:

α) ο σεβασμός της αυτονομίας και της ιδιαίτερης προσωπικότητας κάθε παιδιού.

β) Η ενθάρρυνση της αυτενέργειας του παιδιού, η εξαιρετικά διακριτική παρέμβαση των εκπαιδευτικών, καθώς και η επινόηση κατάλληλου περιβάλλοντος και ευρηματικών διδακτικών μέσων.

γ) Η εξατομίκευση της διδασκαλίας με την ταυτόχρονη διασφάλιση του ομαδικού-κοινοτικού πνεύματος.

δ) Τα θετικά κίνητρα μάθησης. Υπάρχει απουσία βαθμών, εξετάσεων, ανταγωνιστικών διαδικασιών κι επομένως διακρίσεων, κατηγοριοποιήσεων και διαχωρισμών. Διασφαλίζεται ένα περιβάλλον ελευθερίας κι όχι επιβολής.

ε) Η διασύνδεση των γνώσεων στην πράξη αντί του κατακερματισμού τους, όπως συμβαίνει στην κυρίαρχη συστημική εκπαίδευση.

στ) Η ιδιαίτερη μέθοδος βιωματικής οικοδόμησης των μαθηματικών εννοιών, βαθύτερης κατανόησής τους και τελικά ανταπόκρισης στις αυξημένες κατόπιν απαιτήσεις για αφαιρετική διανοητική ικανότητα και είναι μια από τις πιο αξιόλογες όψεις του συστήματος Montessori. Ας σημειωθεί πως στη διδασκαλία των μαθηματικών εντυπωσιάζει η επινοητικότητα στα διδακτικά μέσα. Αντιμετωπίζεται έτσι με επιτυχία στην πράξη το μεγάλο ζήτημα της προσέγγισης και υπέρβασης του αφαιρετικού χαρακτήρα των μαθηματικών, από τα πρώτα ήδη βήματα προσέγγισής τους. Ξέρουμε πως ακόμη κι οι πιο θεμελιώδεις μαθηματικές έννοιες, όπως είναι π.χ. οι αριθμοί και τα γεωμετρικά σχήματα, είναι εξαρχής προϊόντα διανοητικής αφαίρεσης. Αυτό ακριβώς το γεγονός της αφαιρετικότητας προκαλεί άπωση για τα μαθηματικά από τις μικρές ηλικίες για μεγάλες κατηγορίες μαθητών, κυρίως από τα αδύναμα κοινωνικά στρώματα. Δημιουργείται έτσι, λόγω της μη βιωματικής προσέγγισης στο επίσημο σύστημα, η αφετηρία της «μαθηματικοφοβίας» και του εκτεταμένου «μαθηματικού αναλφαβητισμού».

Η εικόνα είναι λεπτομέρεια από τον πίνακα του Corneille «Children in the house» (1948)

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s


Αρέσει σε %d bloggers: